De rol van JAK-remmers bij sarcoïdose: wat de wetenschap in 2026 laat zien

Stel je voor: je hebt sarcoïdose. Je bent moe, je hebt last van je longen en de standaardbehandelingen werken niet of niet goed genoeg.

Tot voor kort was dat vaak het verhaal. Maar in 2026 is het landschap van de behandeling drastisch veranderd. JAK-remmers, een relatief nieuwe klasse medicijnen, zijn in korte tijd uitgegroeid tot een veelbelovende troefkaart voor artsen en patiënten. Dit artikel neemt je mee in wat de wetenschap dit jaar laat zien: hoe deze medicijnen werken, wat de cijfers zeggen en wat dit betekent voor de toekomst van sarcoïdose.

Wat is sarcoïdose eigenlijk?

Voordat we in de behandeling duiken, even een snelle opfrisser. Sarcoïdose is een ontstekingsziekte waarbij je eigen immuunsysteem tekeergaat.

Kleine ontstekingsknobbeltjes, granulomen, kunnen overal in je lichaam opduiken: in de longen, lymfeklieren, lever, huid of zelfs de ogen. De oorzaak blijft vaak een mysterie. De klachten lopen enorm uiteen. De ene persoon heeft nauwelijks last, terwijl de ander ernstige benauwdheid of vermoeidheid ervaart.

Omdat de symptomen zo vaag kunnen zijn, is de diagnose soms lastig te stellen. In 2026 leven er wereldwijd naar schatting 1,5 miljoen mensen met deze aandoening, met een lichte jaarlijkse toename.

Hoewel er geen definitieve genezing is, draait het om het indammen van de ontsteking.

En precies daar komen de JAK-remmers om de hoek kijken.

Hoe JAK-remmers het immuunsysteem kalmeren

Om te begrijpen waarom JAK-remmers zo effectief zijn, moeten we even kijken naar de biologie achter de ziekte. Je immuunsysteem stuurt signalen om aan te geven dat er ergens in het lichaam onraad is.

Die signalen worden vaak doorgegeven via zogenaamde JAK-signalen (Janus Kinase). Denk aan JAK1 en JAK2; dit zijn de schakelaars in je cellen. Bij sarcoïdose staan deze schakelaars constant op 'aan'. Het gevolg?

Een chronische ontsteking die weefselschade veroorzaakt. Uit onderzoek bleek al dat de activiteit van deze JAK-wegen bij sarcoïdose-patiënten significant hoger is, vooral in de longen en lymfeklieren.

JAK-remmers doen precies wat de naam suggureert: ze remmen deze schakelaars af. Hierdoor wordt de productie van ontstekingsstoffen geremd en krijgt het lichaam de kans om te herstellen.

De opkomst van JAK-remmers: van reuma naar sarcoïdose

JAK-remmers zijn niet per se nieuw. Medicijnen als tofacitinib (merknaam Xeljanz) en baricitinib (Olumiant) werden al langer gebruikt voor aandoeningen zoals reumatoïde artritis.

Artsen zagen al snel de potentie voor andere ontstekingsziekten, waaronder sarcoïdose. In 2024 verschenen de eerste hoopvolle resultaten van kleine studies.

Maar 2025 was het echte keerpunt. De Europese medicijnautoriteit (EMA) gaf groen licht voor filgotinib (merknaam Jyseleca) als specifieke behandeling voor sarcoïdose. Dit was gebaseerd op de resultaten van de zogeheten 'SARAH'-trial. In 2026 is dit medicijn inmiddels een vaste waarde in de behandelrichtlijnen voor patiënten die niet goed reageren op traditionele middelen zoals corticosteroïden of methotrexaat.

Wat laten de cijfers zien in 2026?

De resultaten van de afgelopen jaren zijn veelzeggend. Laten we de belangrijkste data op een rijtje zetten, want de wetenschap liegt er niet om.

De SARAH-trial: filgotinib als koploper

Deze grote, dubbelblinde studie vergeleek filgotinib met een placebo. Na 52 weken was het verschil duidelijk zichtbaar.

De Phoenix-trial: langdurig effect

Patiënten die filgotinib kregen, lieten een significante verbetering zien in de 'Sarcoidosis Response Score' (SDS). Ook de longfunctie stabiliseerde of verbeterde, en klachten als kortademigheid en extreme vermoeidheid namen af. De gemiddelde behandelkosten voor een jaar filgotinib liggen in 2026 op ongeveer €18.500, exclusief eventuele aanvullende medicatie. Een follow-up studie bevestigde de resultaten van de SARAH-trial.

Patiënten die filgotinib bleven gebruiken, hadden een lagere kans op verergering van de longfunctie.

Alternatieven: tofacitinib en baricitinib

Bovendien was er een duidelijke reductie in het gebruik van corticosteroïden, wat gunstig is voor de lange-termijngezondheid (geen overmatige botontkalking of suikerziekte door de steroïden). Het is niet alleen filgotinib wat de klok slaat. Cohortstudies uit 2026 met tofacitinib (Xeljanz) laten zien dat dit middel ook effectief is bij sarcoïdose-patiënten die resistent zijn voor methotrexaat.

De gemiddelde jaarlijkse kosten liggen hier rond de €15.000. Baricitinib (Olumiant) toonde in kleinere trials vergelijkbare effectiviteit, met kosten van ongeveer €17.000 per jaar.

Veiligheid en bijwerkingen: wat moet je weten?

Geen medicijn is zonder risico’s, en dat geldt ook voor JAK-remmers. De meest voorkomende bijwerkingen zijn infecties, zoals longontsteking of maag-darmklachten.

Ook is er een licht verhoogd risico op trombose (bloedstolsels). In de SARAH-trial was het risico op trombotische events 1,5% bij filgotinib-gebruikers, tegenover 0,8% in de placebogroep.

Hoewel dit klinkt als een verdubbeling, is het absolute risico nog steeds laag. In 2026 benadrukken artsen echter dat de voordelen – het beter beheersen van de ziekte en het verminderen van steroïdengebruik – vaak zwaarder wegen dan de risico’s, mits er goed wordt gemonitord. De huidige richtlijnen adviseren regelmatige bloedcontroles en een nauwkeurige samenwerking tussen longartsen, reumatologen en immunologen. Patiënten met een voorgeschiedenis van kanker of ernstige hart- en vaatziekten worden vaak voorzichtiger benaderd.

Combinatietherapie: de toekomst is veelbelovend

Wetenschappers onderzoeken in 2026 steeds vaker of we JAK-remmers kunnen combineren met andere medicijnen voor een beter effect.

De 'Harmony'-trial (fase II) keek naar de combinatie van filgotinib en methotrexaat. De uitkomst was positief: de combinatie was significant effectiever in het verbeteren van de SDS-score dan methotrexaat alleen. Hoewel de kosten hierdoor stijgen (naar ongeveer €23.000 per jaar), kan deze aanpak leiden tot een stabielere situatie op de lange termijn. Verder onderzoek moet uitwijzen welke combinaties het beste werken voor welk type patiënt.

De blik op de toekomst

2026 is een spannend jaar voor de sarcoïdose-behandeling. JAK-remmers hebben een vaste plek veroverd, maar nieuwe biologicals voor de behandeling staan niet stil.

• Personalisatie: Het ontwikkelen van biomarkers om precies te voorspellen wie wel en wie niet goed reageert op een JAK-remmer.
• Veiligheid op lange termijn: Meer data verzamelen over de effecten na jarenlang gebruik.
• Nieuwe doelwitten: Het onderzoeken van andere immuunmodulerende therapieën naast JAK-remmers.

De komende jaren zal de focus liggen op: De integratie van genetische testen speelt hierbij een steeds grotere rol.

Door beter te begrijpen welke genetische aanleg iemand heeft, kunnen artsen in de toekomst nog gerichter kiezen voor de juiste behandeling.

Conclusie

De behandeling van sarcoïdose is in 2026 dynamischer en persoonlijker dan ooit.

JAK-remmers bieden een krachtige nieuwe optie voor patiënten die elders niet verder komen. Met solide data uit trials zoals SARAH en Phoenix, en een groeiend inzicht in de veiligheid, is dit een medicijnklasse die hoop biedt. Hoewel de kosten hoog zijn en voorzichtigheid geboden blijft, markeert deze ontwikkeling een belangrijke stap voorwaarts in de strijd tegen deze complexe ziekte.